Ana içeriğin başı

Antalya, bir haftadır 2026’nın en önemli uluslararası toplantısı diyebileceğimiz COP31’e ev sahipliği yapmaya devam ediyor. Üstelik bir de bunu, dünyanın içinden geçtiği artan jeopolitik gerilimler ve çatışmaların gölgesine rağmen, ilk haftasında 120 bini aşkın kayıtlı bir katılımla rekor kırarak yapıyor. Dünya liderlerinden, hükümet yetkililerine, iklim diplomasisinin önemli isimlerinden bilim insanları, STK ve aktivistlere kadar uzanan müthiş bir kalabalık, gezegenimizin geleceği için Antalya’da bir araya gelmiş durumda.

COP31 kendisini öncekilerden ayrı bir şekilde “uygulama COP”u olarak ifade etmişti. İlk haftanın bilançosuna baktığımızda ise zirvenin yeni ve bağlayıcı küresel kararlardan daha çok, mevcut taahhütlere yönelik, somut ortaklılıklar ve uygulama mekanizmaları oluşturmaya odaklandığını görüyoruz. COP31’in ilk haftasını değerlendiren BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi İcra Sekreteri Simon Stiell, çok sayıda dünya liderinin iklim eylemine ve BM iklim sürecine olan bağlılıklarını yeniden teyit ederek sürece ivme kazandırdığını aktararak, yaklaşık 200 ülkenin 165 görev tanımı üzerinde çalıştığını, dolayısıyla uzlaşmanın zorlu da olsa, ödün vererek gerçekleşebileceğini vurguladı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ise Türkiye’de düzenlenen COP31 iklim müzakerelerinin ilk haftasına fosil yakıtlar konusundaki görüş ayrılıklarının damga vurduğu bir dönemde, sera gazı emisyonlarında “acil ve köklü bir azaltım” çağrısında bulundu.

Kayıp ve Zararlar Mekanizması ve Uyum Alanında Olumlu Gelişmeler

COP31'in ilk hafta bilançosuna baktığımızda, emisyon azaltımı, iklim finansmanı, uyum ve adil geçiş gibi çok önemli temel müzakere konularında uzlaşma çabaları ikinci haftaya sarkmış görünüyor. İlk hafta boyunca müzakerelerde ilerleme sağlanan önemli başlıklardan biri kayıp ve zarar mekanizması üzerineydi. 2013 yılında Varşova kentinde düzenlenen COP19’da oluşturulan, özellikle iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşı savunmasız ve gelişmekte olan ülkelere destek sağlamayı amaçlayan Varşova Uluslararası Mekanizması ve yine bu mekanizmanın bir parçası olarak inşa edilen, uluslararası bir ağ olan Santiago Ağı’nın yıllık raporlarına ilişkin görüşmelerde yol alındı. Taraflar, kayıp ve zararlarla mücadeleye yönelik teknik yardım çalışmalarının sürdürülmesi konusunda karar metinleri üzerinde ilerleme sağladı. Bununla birlikte, gelişmekte olan ülkelerin teknik yardım için daha fazla ve çok yıllı finansman sağlanması talebi konusunda görüş ayrılıkları devam etti.

İlk hafta içinde ayrıca, ülkelerin iklim değişikliğine uyum alanındaki ilerlemelerini raporlamasına ilişkin görüşmelerde sonuç metni kabul edildi ve mevcut olan rehberin gözden geçirilmesine yönelik çalışma çerçevesi ilerletildi. Gelişmekte olan ülkeler, uyum finansmanının ve uygulama araçlarının karar metninde açıkça yer almasını isterken, AB, Birleşik Krallık, Norveç ve diğer bazı gelişmiş ülkeler, uyum finansmanı konusunun ayrı finansman müzakerelerinde ele alınması gerektiğini savundu. Küçük ada devletleri ve en az gelişmiş ülkeler ise kendi ihtiyaçlarının göstergelere yansıtılmasını istedi.

Bir diğer başlık da toplumsal cinsiyet eşitliği ve iklim değişikliği üzerineydi. Cinsiyet ve iklim değişikliği başlığında da teknik organlar sonuçlar üzerinde uzlaştı. Kadınların iklim politikalarına katılımı, toplumsal cinsiyet eşitliği ve adil geçiş süreçlerinde ayrımcılığın önlenmesi öne çıkan konular arasındaydı. Yanı sıra bilimsel verilerin iklim politikalarının oluşturulması ve uygulanmasında kullanılmasına yönelik iklim araştırmaları ve sistematik gözlem alanında da çeşitli sonuçlar kabul edildi.

Azaltım, Adil Geçiş ve Finansman Başlıkları İkinci Haftaya Sarktı

COP26 Glasgow İklim Zirvesi'nde alınan karar doğrultusunda, 2022'deki COP27'de oluşturulan bir müzakere ve işbirliği programı olan Azaltım Çalışma Programı ise ilk haftanın en önemli uyuşmazlıklarından birini oluşturdu. Bazı ülkeler programın 2030’a kadar sürdürülmesini, bazıları 2040’a kadar uzatılmasını talep etti. Örneğin İsviçre kalıcı bir azaltım komitesi kurulmasını önerirken, gelişmekte olan ülkeler, programın finansman, teknoloji transferi ve kapasite geliştirme ile daha güçlü biçimde ilişkilendirilmesini istedi.

Henüz netleşmeyen bir diğer başlık da Adil Geçiş Çalışma Programı üzerineydi. İlk hafta adil geçiş programının 2026 sonrasında da sürdürülmesi konusunda geniş bir destek ortaya çıksa da, programın gelecekteki çalışma biçimi, kurumsal yapısı ve uygulama araçları üzerinde uzlaşma sağlanamadı.

Ayrıca iklim finansmanı çalışma programı ve Yeşil İklim Fonu için taslak metinler üzerinde çalışmalar sürdü. Ancak finansman yükümlülüklerinin nasıl paylaşılacağı ve kaynakların nasıl artırılacağı konusunda uzlaşma sağlanamadı. Özellikle gelişmiş ülkelerin yıllık 100 milyar dolarlık finansman hedefini yerine getirip getirmediği konusunda anlaşmazlık yaşandı. Örneğin, AB, Japonya, Kanada ve bazı gelişmiş ülkeler hedefin 2022, 2023 ve 2024 yıllarında karşılandığını savundu. Gelişmekte olan ülkeler ise, doğrudan erişim, hibe finansmanı ve öngörülebilir kaynakların artırılmasını istedi.

Elektrifikasyon Girişimine 100 Özel Sektör Aktörü Destek Veriyor

COP31’in ilk haftasında Eylem Gündemi başlıklarına dair ise somut gelişmeler yaşandı. Temiz enerji dönüşümü ve elektrifikasyon bunlar arasındaki en önemlisiydi belki de. Türkiye’nin önerisiyle küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payını 2035 yılına kadar %35'e çıkarmayı hedefleyen “COP31 35'e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü” adlı girişim başlatıldı. COP31 Başkanı Murat Kurum 30'dan fazla hükümetin ve yaklaşık 100 özel sektör aktörünün girişime destek verdiğini belirtti. Türkiye ve Avrupa Birliği'nin ortaklaşa düzenlediği ilk Elektrifikasyon Forumu da bu girişimin uluslararası işbirliği boyutunu güçlendirmeyi amaçladı. Antalya’da konuşan Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, ülkelerin elektrifikasyon taahhüdünü imzalaması halinde enerji piyasalarına, yatırımcılara ve finans kuruluşlarına enerjinin geleceğinin nerede yattığına dair tartışmasız bir sinyal verileceğini söyledi.

4 Ülke Daha İklim Uygulama Köprüsü’ne Katıldı  

Antalya’da bir diğer önemli gelişme ise, ülkelerin Ulusal Katkı Beyanları ve Ulusal Uyum Planları’nda belirledikleri hedefleri ile bu hedefleri hayata geçirme adına gereken yatırım ve finansman kaynakları arasındaki boşluğu kapatmaya çalışan İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) adlı girişim alanında yaşandı. COP31 Başkanlığı tarafından geliştirilen BRIDGE’e, daha önce açıklanan Etiyopya, Fiji, Endonezya, Pakistan ve Özbekistan’ın dışında, Şili, Lübnan, Meksika ve Zambiya da katıldı. Türkiye’nin Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, UNDP ile uygulama çalışmalarını desteklemek amacıyla bir mutabakat imzaladı. Yanı sıra Türkiye, BRIDGE’in operasyonel hale getirilmesi için 3 milyon dolar hibe taahhüdünde bulundu. Dolayısıyla mevcut haliyle Antalya’da uygulama ve finansman arasındaki bağlantıyı kurma adına en somut örneklerden birini teşkil etti.

İlk haftanın en önemli gelişmelerinden biri de 11 Kasım’da gerçekleştirilen Küresel Metan Taahhüdü Bakanlar Toplantısı oldu. Ülkeler, Küresel Metan Taahhüdü kapsamında 2030'a kadar metan emisyonlarını en az %30 azaltma hedefini yeniden teyit etti. Fosil yakıtlar, tarım ve atık sektörlerinde metan azaltımının hızlandırılması için yeni öncelikler belirlendi. Metan ve diğer güçlü sera gazlarıyla mücadele için 480 milyon doların üzerinde yeni bir finansman açıklandı.

Enerji Verimli Binalar Mutabakatı Genişledi

2035’e kadar binaların enerji yoğunluğunu en az %25 azaltmayı ve şehirlerin iklim değişikliğine karşı dayanıklılığını artırmayı hedefleyen iklim dirençli şehirler ve binalar başlıklı eylem gündeminde de, binalarda enerji verimliliğini ve elektrifikasyonu artırmayı amaçlayan Antalya Enerji Verimli Binalar Mutabakatı etrafındaki destek genişletildi. İklim uyumunun yalnızca altyapı yatırımı olarak değil, finansman ve uygulama kapasitesiyle birlikte ele alınması bu eylem gündeminin önemli bir özelliğiydi. Nitekim bu başlık kapsamında Sürdürülebilir Şehirsel Dayanıklılık Finansman Mekanizması (SURFF), şehirlerin iklim yatırımlarına erişimini kolaylaştırmak üzere öne çıkarıldı.

Gıda güvenliği konusunda ise Türkiye’nin öncülüğünde sektörel işbirliğini güçlendirmeyi amaçlayan Turkuaz Nexus Girişimi’nin başlatılması önemli bir gelişmeydi. Tarım ve Gıda Örgütü’nün Sürdürülebilir Dönüşüm için Gıda ve Tarım Ortaklığı kapsamında başlatılan girişim, gıda sistemlerinin dönüştürülmesi, sürdürülebilir su yönetimi ve iklim değişikliğine uyum gibi alanlara yönelecek.

Antalya’daki Zirve ikinci haftasına girerken, taahhütlerin projelere, projelerin de eyleme geçmesi adına umutlar hâlâ diri. Bir yandan başta elektrifikasyon ve iklim eylemlerini somutlaştırıp hızlandırmaya yönelik yeni girişimler hayata geçirilirken, bir yandan da finansman, uyum ve emisyon azaltımı gibi hayati müzakere anlaşmazlıkları giderilmeye çalışılacak çünkü geride kalmış anlaşmazlıkların ve yeni girişimlerin sayılarının artışı hepimizi ve gezegenimizi düze çıkaracak.

Tarih: 20 Kasım 2026