Ana içeriğin başı

Dünyanın geleceği adına yılın en önemli zirvesi olan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı’na (COP31) 9 Kasım’da nihayet giriş yapıyoruz. Üstelik bu sefer ev sahibiyiz. İklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik bugüne kadar verilen taahhütler ve alınan yollar bir yana, Antalya’daki zirve daha farklı bir yapıya sahip olacak. Nedeni ise Paris Anlaşması kapsamında verilen sözlerin artık somutlaşması ve ölçülebilir sonuçlara dönüştürülmesine dair baskının giderek artması. Kolay değil, önce bu sözlerin nasıl finanse edileceği meselesi çözülmeli ve ardından da bunlar, somut, başlangıç ve bitiş zamanları belli ve ölçülebilir uygulamalara dönüşmeli. Dolayısıyla COP31’i sıradan bir iklim diplomasisi zirvesi olarak görmenin ötesinde, uygulamayı kolaylaştıracak küresel bir koordinasyon süreci olarak ele almak gerekiyor.

COP31’in “sınav soruları” aslında önceden belli. Gelişmekte olan ülkelere yeterli finansman sağlanması, fosil yakıtlardan çıkış için somut bir takvim oluşturulması, elektrifikasyon hedefinin yenilenebilir enerjiyle desteklenmesi ve adil geçiş planlarının netleşmesi, zirvenin ana başlıkları olacak gibi. Nitekim uluslararası çapta faaliyet gösteren bağımsız bir iklim politikaları düşünce kuruluşu olan Üçüncü Kuşak Çevrecilik’in (Third Generation Environmentalism, E3G) geçen ayın sonunda yaptığı COP31 değerlendirmesine göre de, zirve üç temel meseleyle karşı karşıya. Öncelikle 1,5 derece hedefinin aşılması riskine bilimsel ve politik açıdan güvenli yanıtlar vermek gerekiyor. İkincisi iklim finansmanını taahhüt aşamasından uygulamaya taşımak ve üçüncüsü ise, BM iklim sürecini uygulama döneminin ihtiyaçlarına uygun bir hale getirerek, 2028’deki 2. Küresel Durum Değerlendirmesi’ne (Global Stocktake) zemin hazırlamak gerekiyor.

 

İklim Uygulama Köprüsü Başlatılıyor

Ancak içinde bulunduğumuz iklim krizi, artık enerji ve gıda güvencesi, ekonomik rekabet ve ulusal güvenlikle giderek daha fazla iç içe geçtiği için, çözüm ve uygulamaya geçiş sıklıkla aksıyor. Örneğin iklim finansmanını ele alalım. Bir yandan iklim krizine karşı daha kırılgan durumdaki az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler daha fazla ve erişilebilir kaynak talebinde bulunurken, borçlanma, bütçe kısıtları ve finansmanı taahhütlerinin yetersizliği büyük bir sorun yaratıyor. BM Çevre Programı’nın daha yeni yayımladığı Uyum Açığı 2026 raporuna göre, iklim kriziyle mücadele kapsamında yoksul ülkelere sağlanan finansman, aşırı hava olaylarının etkileri giderek ağırlaşmasına ve bilim insanlarının küresel ısınmanın hızlandığı yönündeki uyarılarına rağmen, 2022’den bu yana yerinde sayıyor veya azalıyor.

Raporda toplam 155 ülkenin 2035'e kadar yıllık 305 milyar dolarlık uyum finansmanına ihtiyaç duyduğu, zengin ülkelerden aktarılan uyum finansmanının ise 2024'te en fazla 32 milyar dolar olduğu belirtiliyor. En az gelişmiş ülkelerin uyum finansmanı 2024'te 2022'ye kıyasla %16 azalırken, COP30'da kabul edilen finansmanı üç katına çıkarma hedefi gerçekleşse bile ihtiyaçların yalnızca %20 ile %29'u arasındaki bölümü karşılanabilecek. Bu gerçeklikten yola çıkılarak COP31’de, iklimle ilgili yatırımların ve uygulanabilir projelerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması, toplumların ve altyapının iklim etkilerine karşı daha dayanıklı bir hale getirilmesi ve kayıp ve zarar fonuna ait kaynakların artırılması acil olarak ele alınacak. Örneğin ülkelerin iklim planlarını finanse edilebilir projelere dönüştürmek, proje geliştirme kapasitesini ve yatırımları artırmak amacıyla COP31’de İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) girişimi başlatılacak ve COP31’in Eylem Gündemi’nin önemli bir parçası olacak.

Bir diğer önemli başlık ise fosil yakıtlardan çıkış. Bir önceki COP’a ev sahipliği yapan Brezilya, geçen günlerde fosil yakıtlardan çıkış ve ormansızlaşmanın durdurulması için dünyanın ilk küresel yol haritalarını yayımladı. Yol haritası, ülkelerin kömür, petrol ve gazla olan bağlarını koparırken ekonomilerini büyütebileceklerini ve insanları yoksulluktan kurtarabileceklerini ortaya koyuyor. Yol haritalarına dair bu belgeler, iklim hedeflerinde artık müzakereden uygulamaya geçişi amaçlasa da, yol haritalarının bağlayıcı hedefler, takvimler ve somut kilometre taşları içermemesi eleştirilere yol açıyor.

Dolayısıyla, fosil yakıtlardan çıkışın COP kararlarında daha açık bir şekilde yer alması ve hatta geçiş sürecinin yenilenebilir enerji yatırımları ve enerji güvenliği ile birlikte ele alınması, konuya yönelik daha açık bir takvimlendirme ve uygulama planları, COP31’de de önemli başlıklardan biri olacak gibi görünüyor.

 

COP31’in 4 Somut Hedefi Var

Hızlı ve temiz bir enerji dönüşümünün en önemli bileşeni olan elektrifikasyon da COP31’de masadaki önemli başlıklardan olacak. Bu alanda şebeke, depolama ve yatırım ihtiyacı hâlâ çok fazla ve hızlanmak gerekiyor. Yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırmak; binalarda, ulaşımda ve sanayide elektriğin kullanımını artırmak ana amaç. COP31’in somut hedeflerinden biri de bu alanda olacak. Türkiye ve Avustralya eş başkanlıklarının öne çıkardığı hedeflerden biri, küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payını 2035'e kadar %35'e çıkarmak. Yine COP31’in eylem gündeminde 2035 yılına kadar, küresel atık miktarındaki öngörülen artışı yarı yarıya azaltmak, binalarda enerji tüketim yoğunluğunu en az %25 düşürmek ve döngüsel malzeme kullanımını artırmak da somut hedefler olarak öne çıkacak.

Düşük karbonlu üretim modellerini, sanayinin karbonsuzlaşmasına destek vermek adına “yeşil sanayileşme”, “iklime dayanıklı şehirler”, sürdürülebilir ve iklim değişikliğine dayanıklı gıda sistemlerini ve tarım uygulamalarını yaygınlaştırmayı amaçlayan “gıda güvenliği” de öne çıkacak diğer Eylem Gündemi başlıkları olacak. Yanı sıra, gençlerin iklim politikalarına ve çözüm süreçlerine katılımını artırmak amacıyla “gençlik ve eğitim”; deniz ekosistemlerini korumak ve kıyı bölgelerinin iklim direncini artırmak amacıyla “okyanuslar ve denizler”; sağlık altyapısını iklim kaynaklı risklere karşı güçlendirmek için de “dinamik ve dayanıklı sağlık sistemleri”; diğer başlıklar olarak dikkat çekiyor. BM'nin iklim, biyolojik çeşitlilik ve çölleşmeyle mücadele sözleşmeleri arasındaki işbirliğini güçlendirmeyi hedefleyen, “Rio Sözleşmeleri Arasında Sinerji” de Eylem Gündemi kapsamında yer alacak.

 

Küresel Durum Değerlendirmesinde Yeni Dönem Başlatılacak

COP31 her ne kadar uygulama odaklı olsa da, resmi müzakereler her zamanki gibi ilerleme kat etmek açısından önem taşıyacak ve resmi müzakerelere Avustralya liderlik edecek. Bu müzakerelerin en önemli başlıklarından biri emisyon azaltımı üzerine olacak. İklim değişikliğinin temel nedeni olan sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik politikaların, hedeflerin ve uygulamaların ele alındığı müzakerede, BM Azaltım Çalışma Programı’nın 2026 sonrasında devam edip etmeyeceği belli olacak ve Antalya’da da bu konuda bir karara varılması bekleniyor.

Ülkelerin iklim değişikliğine uyum konusunda ne kadar ilerleme kaydettiğini ölçmek ve değerlendirmek amacıyla COP30’ta, Kasım 2025'te kabul edilen 59 göstergeden oluşan uluslararası ölçüm çerçevesi olan Belem Uyum Göstergeleri’nin uygulamaya geçişi de, muhtemelen Antalya zirvesiyle başlayacak.

Enerji ve ekonomi sistemlerinin düşük karbonlu yapılara dönüştürülmesi sırasında ortaya çıkacak sosyal ve ekonomik etkilerin yönetilmesi, özellikle de fosil yakıtlara bağımlı çalışanların, toplulukların ve bölgelerin dönüşüm sürecinde geride bırakılmaması amacıyla COP30’da kurulan Adil Dönüşüm Mekanizması da, resmi müzakerelerde masada olacak. Muhtemelen de bu zirvede, söz konusu mekanizmanın nasıl işleyeceği, hangi araçları kullanacağı ve nasıl finanse edileceği gibi ayrıntılar ele alınacak.

Yine resmi müzakerelerde dünyanın iklim politikalarında geldiği nokta da mercek altında olacak. Bu alandaki en önemli çalışma olarak kabul edilen Paris Anlaşması'nın ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi süreci COP31'de başlayacak. 2028'de tamamlanması planlanan değerlendirme kapsamında ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltma, iklim değişikliğine uyum ve iklim finansmanı alanlarında kaydettiği kolektif ilerleme incelenecek.

Tüm bu başlıklarda elde edilecek her tür ilerlemenin ve somutlaşmanın hepimizin kaderine yön çizeceği hiç şüphesiz. COP31 ise uygulamaya yönelik atılacak adımlar bağlamında bir tür “umudu” temsi ediyor diyebiliriz. Modern yönetim biliminin kurucularından ve guru isimlerinden Peter Drucker’ın dediği gibi “Geleceğe giden en iyi yol, onu yaratmaktır”. COP31’in daha iyi bir gelecek yaratması umuduyla…

Tarih: 18 Kasım 2026