35'ten fazla ülkeden beslenme, iklim, ekonomi, sağlık ve tarım uzmanlarından oluşan 2025 EAT-Lancet Komisyonu'nun yayımladığı yeni rapora göre, dünyanın beslenme biçimini değiştirmek erken ölümleri azaltabilir, trilyonlarca dolar tasarruf sağlayabilir ve iklim değişikliğinin etkilerini bile hafifletebilir.
Araştırmacılar, dünya çapında insanların "Gezegensel Sağlık Diyeti"ni (GSD) benimsemeleri halinde her yıl 15 milyona kadar erken ölümün önlenebileceğini saptadıklarını açıkladılar. Komisyon ayrıca insanların beslenme biçiminin dönüştürülmesiyle tarımdan kaynaklanan sera gazı emisyonlarının yarısından fazlasının azaltılabileceğini buldu.
Uluslararası Tarımsal Araştırma Danışma Grubu'nun (CGIAR) beslenme, sağlık ve gıda güvencesinden sorumlu direktörü ve komisyon eşbaşkanı Shakuntala Haraksingh Thilsted, "Gıda sistemleri, bugün karşı karşıya olduğumuz birçok krize önemli ölçüde katkıda bulunuyor ve aynı zamanda bunları çözmenin de anahtarıdır" dedi.
Komisyonun ortaya koyduğu diyet, günde üç ila beş porsiyon tam tahıl, günde en az beş porsiyon meyve ve sebze ve her gün bir porsiyon kuruyemiş ve baklagil içeren bitki bazlı bir menüden oluşuyor.
Diyet, hayvansal protein tüketmeye devam etmek isteyenleri de engellemiyor ancak insanları kırmızı et, kümes hayvanları, balık, yumurta ve süt ürünlerini ölçülü tüketmeye teşvik ediyor. Örneğin, grup haftada sadece bir porsiyon kırmızı et, iki porsiyon balık ve tavuk ve üç ila dört yumurta öneriyor. Ayrıca ilave şeker, doymuş yağ ve tuz konusunda da sıkı sınırlamalar getirilmesi talep ediliyor.
Komisyonun eş başkanı ve Harvard T. H. Chan Halk Sağlığı Okulu'nda epidemiyoloji ve beslenme profesörü olan Walter C. Willett, "Ortaya çıkardığımız diyet herkese uyan tek bir yaklaşım değil. Kültürel çeşitliliğe ve bireysel tercihlere olanak tanırken, dünya çapında en iyi sağlık ve sürdürülebilirlik sonuçlarına ulaşmak için net yönergeler dahilinde esneklik sağlıyor” dedi.
Willett, komisyonun önerdiği diyetin her ülkedeki insanların tipik beslenme biçimi ile karşılaştırıldığında, insanların GSD önerilerini benimsemesi halinde dünyada erken ölümlerde de %27'lik bir azalma görüleceğini tahmin ettiklerini söyledi.
Komisyon, bireysel sağlık yararlarının yanı sıra, GSD’nin küresel çapta benimsenmesinin iklim değişikliğinin en kötü sonuçlarının önlenmesine yardımcı olabileceğini de tespit etti. Potsdam İklim Etkisi Araştırma Enstitüsü Direktörü ve Komisyon Eş Başkanı Johan Rockström, "Gıda sistemleri küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık %30'unu oluşturuyor ve herhangi bir değişiklik olmazsa, fosil yakıtlar terk edilse bile, tek başına Dünya'daki ısınmayı 1,5 derece sınırının üzerine çıkarabilir" derken, gıda sisteminin dönüştürülmesi ile bu alandaki küresel emisyonların yarısından fazlasının azaltabileceğini belirtti.
Tarih: 14 Ekim 2025
